Chuyên mục
Nông nghiệp - Chăn nuôi Tiêu

Vựa hồ tiêu Chư Sê: Nỗi lo mùa xuống giống

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thoái hóa, dịch bệnh; dẫn đến những vườn hồ tiêu ở Tây Nguyên bị chết tức tưởi…
Vựa hồ tiêu Chư Sê: Nỗi lo mùa xuống giống
Vựa hồ tiêu Chư Sê: Nỗi lo mùa xuống giống
Mô hình tưới tiết kiệm đạt hiệu quả cao ở vựa hồ tiêu Chư Sê (Gia Lai)

Tuy nhiên theo các chuyên gia, các nhà quản lý và rất nhiều lão nông ở đây thì, chọn giống là khâu vô cùng quan trọng, bởi chất lượng giống gần như quyết định đến tuổi thọ, năng suất vườn cây, quyết định đến chất lượng của sản phẩm hồ tiêu…

Bát nháo thị trường giống

Lão nông Đinh Viết Hòa – người có thâm niên trồng tiêu trên ba mươi năm ở xã Ia Phang (huyện Chư Pưh – Gia Lai), nói: “Ông bà mình ngày trước cho rằng: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”. Còn với thực tế những vườn tiêu ở đây thì tôi lại cho rằng giống phải đứng trước tiên, bởi việc chọn mua giống hồ tiêu ở Chư Sê, Chư Pưh bây giờ là hết sức mơ hồ.

Quả đúng như lời ông Hòa nói: Đi dọc Quốc lộ 14 từ ngã ba Cheo Reo (thị trấn Chư Sê, huyện Chư Sê) đến xã Ia Le (huyện Chư Pưh – giáp với tỉnh Đăk Lăk), có không ít những điểm bán giống tiêu ngay bên vệ đường. Ít thì một hoặc hai người, nhiều hơn thì thành nhóm năm đến bảy người, thậm chí có hẳn một cái chợ giống tiêu mọc lên ngay bên cạnh thị trấn Chư Sê với mấy chục người – mấy chục quầy giống tiêu, với hàng trăm người đi tìm mua giống…

Đây là những giống tiêu được nhập về ở các huyện như Mang Yang, Đăk Đoa của Gia Lai, Ea H’leo của Đăk Lăk, xa hơn nữa là được mua từ Lộc Ninh, Bình Phước, thậm chí còn được “nhập khẩu” từ Campuchia… Tuy nhiên, khi được hỏi thì không một ai biết chính xác nguồn gốc đích thực của những loại giống này, cũng như nó đang mang những mầm bệnh gì…

Cũng chính vì vậy mà không ít người đã mua phải giống tiêu kém chất lượng dẫn đến hậu quả tiền mất, tiêu chết, thậm chí còn gieo rắc mầm bệnh cho vườn tiêu nhà mình và những vườn xung quanh.

Chị Vũ Thị Tình (tổ 12, phường Yên Thế, TP.Pleiku, Gia Lai) phá bỏ vườn cà phê già cỗi để thay thế bằng hồ tiêu. Hăm hở mang tiền đi mua hơn 100 bầu tiêu giống, về trồng được trên trăm trụ tiêu. Khi vừa xuống giống, dây tiêu lên rất đẹp, chị đã nghĩ đến một ngày không xa, vườn tiêu sẽ cho gia đình có thu nhập kha khá. Vậy mà hy vọng ấy chợt tắt khi mà không lâu sau đó, vườn tiêu nhà chị có dấu hiệu héo úa và chết toàn bộ.

Chị nói: “Ngoài cà phê thì tôi cũng trồng tiêu từ nhiều năm, cũng từng được tập huấn và tuân thủ nghiêm túc các quy trình trồng tiêu, vậy mà vườn tiêu vẫn bị chết. Tôi nghĩ là do giống không đảm bảo chất lượng”.

Ở Gia Lai – thủ phủ hồ tiêu của cả nước – đến thời điểm này vẫn chưa có một đơn vị hoặc tổ chức nào đảm đương việc kiểm định giống hồ tiêu; cũng như chưa có một trung tâm giống hồ tiêu đảm bảo chất lượng để cung cấp giống cho nông dân.

Và, cũng ở Gia Lai, không thể thống kê chính xác có bao nhiêu cơ sở, vườn ươm, cá nhân ươm giống hồ tiêu để tung ra thị trường mỗi khi vào mùa xuống giống. Hầu hết những cơ sở, những vườn ươm, những cá nhân ươm giống hồ tiêu ở Gia Lai chỉ dựa vào… kinh nghiệm.

Theo ông Nguyễn Văn Hòa – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp-PTNT): “Nếu chúng ta không đảm bảo được an toàn thực phẩm, nhất là dư lượng thuốc trừ sâu thì khả năng nhiều nước châu Âu sẽ không mua hạt tiêu của Việt Nam. Nếu họ từ chối tiêu thụ hồ tiêu của Việt Nam sẽ là thiệt hại rất lớn đối với nông dân, đối với nền kinh tế nông nghiệp của nước ta”.

Mà “kinh nghiệm” thì mỗi người mỗi kiểu, vậy nên thị trường giống hồ tiêu ở Gia Lai, nói không quá, là đang vô cùng bát nháo! Sự bát nháo này đã dẫn đến hậu quả khôn lường cho nông dân – không chỉ một vụ mà còn ảnh hưởng đến nhiều niên vụ sau.

Trăn trở của ông chủ tịch huyện

Là Kỹ sư Nông nghiệp, bảo vệ Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Nông nghiệp, gắn bó với ngành Nông nghiệp gần ba mươi năm ở vựa hồ tiêu Chư Sê, Chư Pưh, ông Lưu Trung Nghĩa – Chủ tịch UBND huyện Chư Pưh (Gia Lai) luôn trăn trở với thực trạng những vườn hồ tiêu ngày một xuống cấp trên địa bàn.

Theo ông Nghĩa, những vườn hồ tiêu ở đây đang xuống cấp từng ngày, dẫn đến năng suất và sản lượng giảm, thậm chí không ít vườn bị chết một cách tức tưởi. Nguyên nhân trước tiên vẫn là giống. Chọn giống là khâu vô cùng quan trọng bởi chất lượng giống gần như quyết định đến tuổi thọ, năng suất vườn cây, đến chất lượng của sản phẩm hồ tiêu. Và ông vô cùng lo lắng khi trên thực tế, thị trường giống hồ tiêu trên địa bàn đang hết sức xô bồ, khó kiểm soát.

Nguyên nhân tiếp theo là cách sử dụng thuốc BVTV. Nhiều năm trở lại đây, mặc cho giá cà phê, cao su liên tục “đổ đèo”, giá hồ tiêu vẫn ổn định, thậm chí có thời điểm còn tăng cao (trên 200.000 đồng/kg loại 1). Theo đó, không ít chủ vườn đã không ngần ngại đầu tư vào vườn hồ tiêu. Phân bón, thuốc bảo vệ thực vật được đổ xuống vườn tiêu năm sau cao hơn năm trước. Hồ tiêu tốt một cách bất thường, năng suất cao một cách bất thường trong khoảng một đến hai vụ. Sau đó là dây tiêu bị bệnh mà chết, đất đai bị đầu độc đến không thể trồng lại được.

Vua ho tieu Tay Nguyen: Noi lo mua xuong giong
Ảnh: Trần Đăng Lâm

Một nguyên nhân nữa là phương pháp tưới. Hiện Tây Nguyên đang triển khai những mô hình tưới nhỏ giọt, tưới tiết kiệm. Những mô hình này đã phát huy được hiệu quả tích cực trong bối cảnh nguồn nước ở đây đang ngày một khan hiếm, thậm chí nhiều vùng đã bị suy kiệt nghiêm trọng, mà điển hình là sự thiệt hại lớn trong đợt khô hạn vừa qua. Tuy nhiên việc triển khai những mô hình tích cực này vẫn chưa được rộng khắp trên những vùng trọng điểm hồ tiêu ở Tây Nguyên…

Từ những thực tế trên mà hiện nay, nông dân muốn tái canh, trồng mới hồ tiêu trên những vườn tiêu cũ gặp không ít khó khăn khi đất ở đây đã bị “ngộ độc” nghiêm trọng. Không ít nông dân ở Chư Sê, Chư Pưh đã phải sang trồng tiêu ở các huyện vốn không phải là đất trồng tiêu như mang Yang, Đăk Đoa… Cũng theo ông Nghĩa thì, không ít những thửa đất – vốn dĩ là rất thích hợp cho cây tiêu, giờ bán không có người mua.

Những trở trăn trên của ông Chủ tịch huyện Chư Pưh, đang thực sự là nỗi lo lớn của nông dân trong mùa xuống giống.

Chuyên mục
Cây trồng Nông nghiệp - Chăn nuôi

Ngành hồ tiêu có nguy cơ trả giá đắt

Nguy cơ “đổ vỡ” trên đỉnh cao thành công

15 năm qua, nói về xuất khẩu hồ tiêu, Việt Nam luôn dẫn đầu thế giới. Nhưng có một thực tế đáng lo ngại, việc đua nhau trồng thứ cây “vàng đen” này có thể khiến người dân trả giá đắt.

Kết thúc niên vụ 2015, ngành hồ tiêu cả nước nói chung, khu vực Tây Nguyên và Đông Nam Bộ nói riêng đạt nhiều kết quả khởi sắc. Cùng với lượng xuất khẩu chiếm 58% thị phần toàn cầu với hơn 150 nghìn tấn, tăng hơn 15% so với năm trước thì đây cũng là thời điểm hồ tiêu Việt Nam gia nhập “câu lạc bộ tỷ đô” bởi xuất khẩu đem lại doanh thu hơn 1,2 tỷ USD. Đóng góp vào thành công này phải kể đến khu vực Tây Nguyên và Đông Nam Bộ với sản lượng chiếm 95% số hồ tiêu toàn quốc.

Ngành hồ tiêu có nguy cơ trả giá đắt
Ngành hồ tiêu có nguy cơ trả giá đắt

Nhiều nông dân giàu nhanh nhờ trồng hồ tiêu.

Theo ghi nhận của chúng tôi, những năm gần đây nông dân hai khu vực này mạnh dạn chuyển đổi các loại cây trồng để trồng hồ tiêu vươn lên làm giàu. Gia đình anh Trần Quang Nghĩa, xã Ia Blang, H. Chư Sê mới trồng tiêu được vài năm, nay đã là tỷ phú. Năm 2014 và 2015, thu nhập từ loại cây này mang lại cho gia đình anh hơn 4 tỷ đồng. Nhà lầu, xe hơi anh đều sắm được. Tương tự, gia đình anh Tiến Tình, thị trấn Chư Sê cũng trở thành một “đại gia” hồ tiêu chỉ sau hơn 10 năm. Bắt đầu trồng loại cây này từ năm 2004, đến nay, anh Tình đã sở hữu tới 25ha cây “vàng đen”, trong đó vụ mùa 2015 anh thu được hơn 60 tấn tiêu (giá hơn 230.000 đồng/kg), tức thu nhập gần 14 tỷ đồng.

Rõ ràng, nông dân trồng hồ tiêu đang ở trên đỉnh cao của sự thành công. Nhưng ngặt một điều, đang lúc đỉnh cao thì cũng là lúc ngành này đối diện với nhiều nguy cơ “đổ vỡ”, mà chuyện chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm là nguy cơ lớn nhất. Như năm 2014 và 2015, nhiều nhà nhập khẩu gia vị lớn tại Châu Âu, Mỹ, đã gửi cảnh báo đến Việt Nam, yêu cầu siết chặt chất lượng hồ tiêu. Lý do họ đưa ra là phát hiện dư lượng carbendazim trong sản phẩm này vượt ngưỡng cho phép. Carbendazim là một chuyển hóa chất của benomyl, được sử dụng rộng rãi như một loại thuốc diệt nấm, rỉ sắt…

Một số dư lượng hóa chất khác như Permethrin (diệt côn trùng), Propamocarb (diệt nấm) cũng được cảnh báo xuất hiện phổ biến trong sản phẩm hồ tiêu nước ta. Chính vì vậy, từ năm 2014 đến nay, thị trường Châu Âu giảm mạnh lượng nhập khẩu sản phẩm hồ tiêu của việt Nam, thậm chí một số lô hàng nhập vào thị trường này còn bị trả về, doanh nghiệp Việt Nam phải chịu mọi phí tổn. Trong đó, Đức là nước giảm mạnh nhất, từ 11.000 tấn năm 2014, xuống còn khoảng gần 6.000 tấn trong năm 2015.

Tình hình ngày càng diễn biến xấu đi, khi những tháng đầu năm 2016, nhiều thị trường quốc tế đều giảm lượng nhập khẩu hồ tiêu của Việt Nam. Ông Nguyễn Văn Hòa, Phó cục trưởng Cục trồng trọt, Bộ NN&PTNT, trong chuyến công tác tại Tây Nguyên khuyến cáo: Đây là những thị trường rất tốt của Việt Nam, nếu họ từ chối tiêu thụ hồ tiêu Việt Nam thì đấy là thiệt hại rất lớn đối với nông dân cũng như nền kinh tế nông nghiệp của chúng ta. Do vậy, đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có chỉ đạo sát sao và chính bà con nông dân là những người thực hiện cũng như các doanh nghiệp Việt Nam phải thực hiện cho tốt, bởi vì chúng ta biết, đây là sản phẩm đòi hỏi rất nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm.

Ngành hồ tiêu có nguy cơ trả giá đắt
Ngành hồ tiêu có nguy cơ trả giá đắt

Một nông dân ở Gia Lai bên vườn hồ tiêu đang chết dần.

Cảnh báo từ bức tranh quy hoạch

Không chỉ đối mặt với nỗi lo chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, việc ồ ạt tăng diện tích trồng hồ tiêu nhưng không quan tâm đến quy trình canh tác dẫn đến bệnh hại tràn lan đang là nguy cơ khiến ngành hồ tiêu “tuột dốc”. Nếu như năm 2000, cả nước chỉ có khoảng 28.000 ha hồ tiêu thì năm 2010 đã tăng lên 51.000 ha và tính đến đầu năm 2016, con số đã hơn 85.000 ha (vượt 35.000 ha so với quy hoạch đến năm 2020). Trong số đó, riêng khu vực Tây Nguyên chiếm tới 50.000 ha, và hầu hết các địa phương đều vượt nhiều diện tích so với quy hoạch, nhất là tỉnh Gia Lai. Quy hoạch trồng hồ tiêu của tỉnh này đến năm 2020 chỉ khoảng 6.000 ha thì nay đã tăng lên: 13.000 ha.

Điều đó cho thấy rõ, bức tranh vỡ quy hoạch đang hiện diện rõ trên bản đồ cây hồ tiêu cả nước. Và nếu nông dân tiếp tục trồng ồ ạt, quy hoạch sẽ tiếp tục “vỡ trận”. Đáng nói hơn, nhiều diện tích hồ tiêu trồng mới trên những vùng không phù hợp về đất đai, nguồn nước, dẫn đến hệ lụy phát sinh dịch bệnh rồi lây lan nhanh qua những diện tích hồ tiêu đang thâm canh. Theo ông Nguyễn Gặp, Trưởng phòng NN&PTNT H. Chư Prông, tỉnh Gia Lai, do giá tiêu tăng mạnh, nên người dân chạy theo về mặt diện tích mà không chú trọng đến việc áp dụng đúng các kỹ thuật trồng, chăm sóc cũng như sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật, các biện pháp liên hoàn theo đúng quy trình của cơ quan chuyên môn, dẫn đến tiêu bị chết.

Từ việc đua nhau phát triển cây hồ tiêu, đã có nhiều nông dân phải trả giá đắt. Đang làm ăn khấm khá từ trồng cà-phê, cao su, khi chuyển sang hồ tiêu năm 2013 với 600 trụ, gia đình ông Đinh Gôn, làng Brêp, xã Đăk Jrăng, H. Mang Yang, Gia Lai đã bể nợ bởi hồ tiêu đã chết gần hết. Ông Gôn thừa nhận rằng, thấy nhiều người giàu lên từ hồ tiêu nên đổ tiền của bu theo. Nay mới biết đất của mình không phù hợp để trồng tiêu. Cũng may là ông không chuyển đổi hết toàn bộ cà-phê, bằng không giờ ông Gôn chẳng biết lấy gì mà ăn. Chung bi kịch, anh Đinh Nội, xã Đăk Jrăng, H. Mang Yang bỏ ra cả trăm triệu đồng trồng hồ tiêu, nhưng vì thiếu kinh nghiệm, chăm sóc không quy trình, anh đã ôm trọn trái đắng do vườn tiêu chết hàng loạt. “Mình còn trẻ nên ham làm giàu, nhưng đã thất bại toàn diện, giờ khó mà trả được nợ cho người ta. Mình nhận ra là không phải ai cũng làm giàu được từ cây hồ tiêu” – anh Nội rầu rỉ.

Tìm giải pháp cho loại cây trồng này, những năm qua Bộ NN&PTNT liên tục cử đoàn đi Tây Nguyên và Đông Nam Bộ để họp đánh giá tình hình. Mới đây trong chuyến làm việc ở Tây Nguyên, Bộ trưởng Cao Đức Phát đã đề nghị, việc đầu tiên cần làm ngay là phải kiềm chế lạm phát diện tích cây hồ tiêu. Theo Bộ trưởng, 10 năm qua Bộ nông nghiệp luôn kêu gọi kiềm chế và bây giờ vẫn tiếp tục kêu gọi người nông dân kiềm chế, bởi hồ tiêu là cây trồng lâu năm, nên không thể hướng theo giá 1 năm để trồng. Nếu không kiềm chế, chỉ vài năm nữa sẽ trả giá đắt. Bộ trưởng cũng đề nghị các ngành, các địa phương phải nghiêm túc thực hiện quy định của pháp luật về quản lý giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tổ chức đội ngũ nòng cốt tới từng buôn làng, tổ chức tập huấn cho nông dân.

Thực tế 10 năm trở lại đây, do giá tiêu tăng cao nên nông dân đổ xô trồng tiêu để thoát nghèo, làm giàu là điều dễ hiểu. Nếu như năm 2006, giá tiêu chỉ khoảng 1.500-2.000USD/tấn thì nay đã là 7.000-9.000USD/tấn. Mức giá này, so với cây công nghiệp khác như cà-phê, cao su, gấp 5-10 lần. Có điều, người dân cũng nên nhìn nhận rõ, rằng phát triển ngành hồ tiêu vốn chứa đựng rất nhiều rủi ro, từ đó tập trung thực hiện tốt các biện pháp canh tác bền vững để tránh sự đổ vỡ của ngành sản xuất mũi nhọn mà nước ta đã duy trì được vị thế số 1 thế giới qua hơn một thập kỷ rưỡi.