Chuyên mục
Cây trồng Nông nghiệp - Chăn nuôi

Đến lượt giải cứu chanh dây Chư Sê?

“Hết giải cứu dưa hấu, đang giải cứu heo, sắp sửa đến lượt giải cứu chanh dây nè”, nhiều nông dân ở Chư Sê, Gia Lai, nói. Từ một vùng đất được mệnh danh là “xứ sở càphê”, “vương quốc tiêu”, nay Chư Sê khủng hoảng chanh dây.

Diện tích chanh dây của Chư Sê chưa bằng nhiều huyện khác, như Mang Yang, Dăk Đoa… nhưng với khí hậu, độ phì nhiêu của đất mà cây chanh dây “cứ cắm xuống là lên”. Vài năm trước, hồ hởi trồng bao nhiêu thì nay, cây chanh dây đang đứng trước nguy cơ cần được giải cứu!

Đến lượt ‘#giaicuuchanhday’? Chanh dây được trồng xen với cà phê ở Chư Sê. Hiện giá chanh dây đang lao dốc, khổ nỗi đầu ra lại không có. Vẫn là bệnh “thấy người ta ăn khoai…”.
Đến lượt ‘#giaicuuchanhday’? Chanh dây được trồng xen với cà phê ở Chư Sê. Hiện giá chanh dây đang lao dốc, khổ nỗi đầu ra lại không có. Vẫn là bệnh “thấy người ta ăn khoai…”.

Vì tiêu và cà phê xuống giá!

Cách đây năm năm, cây tiêu bắt đầu “lâm trọng bệnh”. Chết rải rác có, chết cả vườn có. Nhiều vườn tiêu xanh tốt, trái trĩu nặng nhưng chỉ vài tuần, lá bắt đầu vàng, có đốm. Có chữa cách nào cũng chết. Nhiều chủ vườn trắng tay, lâm vào cảnh nợ nần. Đã có người tự tử vì số nợ hàng chục tỉ đồng đổ vào cây tiêu! Chết vì bệnh, chết vì khô hạn, chết vì ngập úng. Nhưng đau đớn hơn cả là giá tiêu bắt đầu chập chờn hình sin. Có lúc giá tiêu lên tới 220.000đ/kg làm nông dân tưởng đâu hồi sinh.

“Tiêu chết nhiều nhưng giá cao sẽ cứu được nông dân trồng tiêu. So với chục năm trước, trồng tiêu bây giờ khó hơn nhiều, chi phí cao hơn gấp 3 – 4 lần. Nếu tiêu có giá từ 140.000đ/kg, nông dân mới có chút lãi để sống và đầu tư cho tiêu, còn giá từ 100.000đ/kg trở xuống, coi như đi làm thuê”, ông Trần Duy Thị, một bậc công thần về cây tiêu ở Chư Sê, nói. Không ngờ điều ông Thị nói từ nhiều năm trước nay đã trở thành sự thật, khi giá tiêu mấy ngày qua ở Chư Sê đang “chầm chậm xuống dốc”. Theo nhiều nông dân trồng tiêu ở Chư Sê, giá tiêu hiện đang rớt, chỉ còn 101.000đ/kg.

Khi cây tiêu được giá, hàng ngàn hecta càphê bị chặt bỏ để trồng tiêu vì cây tiêu có thu nhập cao hơn. Vả lại, vào thời điểm cách đây năm năm, giá càphê dao động ở mức 35.000 – 38.000đ/kg nhân, chỉ đủ cho nông dân ngắc ngoải vì diện tích không đủ lớn. Vài năm trở lại đây, khi giá càphê tăng lên mức 43.000 – 45.000đ/kg, nghĩa là có mức lãi cao hơn, công sức đầu tư cho càphê ít hơn cây tiêu, nhưng đã quá muộn. Nhiều hộ dân quay lại với cây càphê bằng hình thức trồng xen trong vườn tiêu sống, hoặc trồng càphê mới trên vùng đất tiêu chết nhưng diện tích không đáng kể. Theo mức tăng trưởng của cây càphê, từ khi trồng đến khi thu hoạch chính thức, phải mất 4 – 5 năm.

Chanh dây là “đũa thần”!

Từ năm 2007, chanh dây được trồng ở Dăk Nông. Lúc đó, tiêu đang ở “đỉnh cao chói lọi”, nhiều người trồng tiêu ở Gia Lai, Dăk Lăk… cho rằng: “Ba thứ đó, bán được bao nhiêu mà trồng, chỉ để uống nước là hết chuyện”. Nhưng cách đây năm năm, khi tiêu bắt đầu đổ bệnh, giá tiêu xuống thấp, diện tích và giá trị của cây càphê không thể cứu rỗi được họ, nhiều người ồ ạt chuyển sang trồng chanh dây. Nhưng để thành phong trào “nhà nhà trồng chanh dây” bắt đầu từ mùa mưa năm 2015 và đang nóng cho tới mùa mưa năm nay!

Đầu tư vào chanh dây chỉ bằng 1/3 – 1/4 so với đầu tư vào cây tiêu. Đối với nông dân đang có sẵn vườn tiêu, mức đầu tư cho chanh dây chỉ là tiền giống và phân bón. Còn những vật tư khác, như: trụ, dây thép… có sẵn từ vườn tiêu. Hội đủ điều kiện, nhiều nông dân trồng tiêu chỉ cần bỏ 25 – 35 triệu đồng là có cả ha chanh dây như ông Tuấn, thôn 2, xã Ia Blang, Chư Sê.

Theo lời ông Tuấn, một hecta chanh dây, với điều kiện chăm sóc như cây tiêu, có thể đem lại sản lượng 80 – 100 tấn/năm. Vào dịp cuối năm 2016, giá chanh dây lên tới 50.000đ/kg đã kích thích nhiều hộ dân phá vườn tiêu để trồng chanh dây, như ông Trần Văn Đông vừa xuống giống 3 sào chanh dây, ông Bùi Văn Cảnh 5 sào… với giá chanh dây giống lên tới 45.000 – 50.000đ/bầu. Nhiều hộ của xã IaKo, Ia H’Lốp, H’Bông… của Chư Sê, đã đầu tư hàng tỉ đồng cho chanh dây với hy vọng sau sáu tháng (kể từ ngày trồng) sẽ có những trái chanh dây. Nhiều hộ cho biết, nếu giá như hồi cuối năm 2016, 1ha chanh dây có thể đem lại 1 tỉ đồng, cao gấp nhiều lần so với tiêu hay càphê.

Uống Chanh Dây thay cơm!

Ghi nhận giá chanh dây vào thời điểm hiện nay là 12.000 – 15.000đ/kg dành cho loại trái to, da bóng, còn loại nhỏ có giá từ 5.000 – 6.000đ/kg. Khi mua giống, nhiều hộ dân được hứa hẹn là có công ty “to lắm” thu mua! Nhưng trên thực tế, chỉ là những bà thu mua mỗi lần vài tạ để bán cho đầu nậu xuất qua Trung Quốc (!?). Mức giá chanh dây đang được neo vài tuần nay, chưa ai dám chắc có dừng ở mức đó hay giảm. Trên thực tế, với năng suất và giá cả trên 10.000đ/kg, người trồng chanh dây có mức lãi cao hơn cây tiêu, nhưng với đầu ra bấp bênh như hiện nay, “kiểu này có khi người trồng chanh dây uống chanh dây thay cơm”, ông Tuấn cười buồn.

Cả xã Ia Blang giờ đã có trên 10ha chanh dây. Còn huyện Chư Sê cũng có trên 100ha chanh dây. Bình luận về hiện tượng này, một viên chức cấp huyện (đề nghị không nêu tên) nói: “Chưa bao giờ huyện có thông tin về việc doanh nghiệp thu mua chanh dây. Khổ nỗi, bà con tự trồng, làm sao kiểm soát được. Nói thì họ không nghe. Huyện đang xúc tiến tìm nhà thu mua sản phẩm chanh dây cho bà con. Để kiểu này, đúng là uống chanh dây thay cơm. Tiêu hay càphê có giảm giá, còn để dành khi nào được giá sẽ bán, chanh dây đâu có trữ được”.

Nhiều người dân nói với Thế Giới Tiếp Thị rằng, sắp tới Hoàng Anh Gia Lai sẽ đầu tư nhà máy chế biến trái cây ở Ia Băng (Chư Prông, Gia Lai). Lúc đó, chanh dây sẽ có đầu ra ổn định! Nhưng sắp tới là bao giờ khi Hoàng Anh Gia Lai đang trong cảnh túng thiếu, nợ nần…

Với câu chuyện chanh dây của vùng đất Tây Nguyên, e rằng, chắc không xa sẽ có chiến dịch #giaicuuchanhday!

Theo báo Gia Lai, UBND tỉnh Gia Lai đã đồng ý cho công ty cổ phần Nafoods Group (có trụ sở tại Nghệ An) đầu tư vùng nguyên liệu chanh dây với diện tích khoảng 3.000ha (đến năm 2025). Trong đó, diện tích của nông dân là 1.300ha, tại các huyện: K’Bang (400ha), Mang Yang (500ha), Chư Prông (300ha), Dăk Pơ (70ha) và Ia Grai (30ha). 1.700ha còn lại Nafoods liên kết với các doanh nghiệp trồng cao su của tập đoàn Cao su Việt Nam trên địa bàn tỉnh.

Về phía Nafoods Group, UBND tỉnh yêu cầu doanh nghiệp đầu tư, thu mua, bao tiêu chanh dây theo giá thị trường trong năm 2016 và năm 2018 xây dựng nhà máy chế biến gắn với vùng nguyên liệu.

Theo Mỹ Thạch (Thế Giới Tiếp Thị)

Chuyên mục
Cây trồng Nông nghiệp - Chăn nuôi

Tìm cách khôi phục cây trồng sau hạn khốc liệt tại Chư Sê

Làm thế nào để khôi phục lại cây trồng sau thời gian dài bị hạn hán, cũng như việc chống ngập úng và dịch bệnh vào đầu mùa mưa đang được người dân Tây Nguyên đặc biệt quan tâm vào lúc này.

Nhằm đáp ứng nhu cầu của người dân, ngày 26/5, Bộ NN&PTNN phối hợp với UBND tỉnh Gia Lai tổ chức diễn đàn “giải pháp khôi phục sản xuất cà phê, hồ tiêu sau hạn hán kéo dài ở khu vực Tây Nguyên”.

Gần 300 đại biểu, nông dân đến từ 5 tỉnh Tây Nguyên đã có mặt tại diễn đàn với mong muốn được các chuyên gia chia sẻ những kinh nghiệm trong việc khắc phục lại cây trồng sau khi bị ảnh hưởng nặng nề của đợt hạn hán lịch sử vừa qua.

Bên cạnh đó là những giải pháp phòng chống tình trạng ngập úng cũng như dịch bệnh hoành hành khi vào đầu mùa mưa.

Cứu những cây trồng có khả năng phục hồi

Năm 2016 được xem là năm khô hạn khốc liệt nhất ở các tỉnh Tây Nguyên trong vòng 30 năm qua. Tình hình hạn hán kéo dài đã làm cho nguồn nước tưới bị thiếu hụt, gây thiệt hại hàng trăm héc ta cây trồng.

Theo thống kê của Cục trồng trọt Bộ NN&PTNT, Tây Nguyên có khoảng 165.000 ha cây trồng nông nghiệp bị tác hại của hạn hán, chủ yếu là cây cà phê và tiêu với 110.000 ha bị ảnh hưởng ở mức độ khác nhau. Thậm chí, diện tích cây trồng mất trắng gần 8.000 héc ta. Đắl Lắk là tỉnh ảnh hưởng trầm trọng nhất của hạn hán với diện tích cây cà phê ước đạt 7.000 ha, kế đến là Đắk Nông và Gia Lai.

Hạn hán đã cướp đi nhiều héc ta cà phê của người dân
Hạn hán đã cướp đi nhiều héc ta cà phê của người dân

Ông Cao Văn Huân (xã Ia H’Bông, huyện Chư Sê, Gia Lai) cho biết, cả gia đình sống dựa vào 3 héc ta cà phê, đợt hạn hán vừa qua chúng tôi phải chặt bỏ mất 1/3 để trồng mới, số còn lại đành phó mặc cho trời. Rất may, mấy ngày vừa qua bắt đầu xuất hiện những cơn mưa đầu mùa khiến gia đình tôi rất vui mừng. Trước mắt chúng tôi cũng như người dân trong vùng sẽ phải tìm cách chăm bón cây cà phê cho tốt để không bị thiệt hại thêm nữa.

Đề cập đến vấn đề phục hồi cây trồng sau hạn hán, Tiến sĩ Hoàng Thanh Tiệm – Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho biết, đối với diện tích cà phê bị chết toàn bộ, cách tốt nhất cưa đốn để phục hồi. Cụ thể, vào đầu mùa mưa nên tiến hành cưa đốn toàn bộ thân cây cách mặt đất từ 30-40 cm, sau đó nuôi từ 1-2 chồi/ gốc để thay thế cho thân cây cũ bị cắt bỏ. Sau đó tiến hành cày bừa giữa 2 hàng cà phê để trồng cây ngắn ngày trong lúc chờ đợi cây cà phê lớn.

Cùng chung quan điểm đó, ông Trương Hồng – Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây nguyên cho biết, đối với vườn cà phê bị thiệt hại nặng như lá cành đã bị khô, không có khả năng thu hoạch nên cưa đốn phục hồi hoặc ghép cải tảo.

Việc cưa đốn phục hồi để tái tạo lại hệ thống thân cành mới sẽ cho năng suất đồng đều. Còn trong trường hợp ghép cải tạo khi vườn cà phê có bộ giống không tốt nhưng không bị thối rễ thì nên thì nên ghép cải tạo thay giống tốt đối với vườn cà phê dưới 20 năm tuổi.

Cũng theo ông Hồng, đối với cây trồng bị ảnh hưởng nhẹ của hạn hán thì cần phải duy trì chế độ chăm sóc bằng cách cắt bỏ cành khô, rụng lá giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi các cành mang quả.

Phòng chống ngập úng, dịch bệnh vào mùa mưa

Thiệt hại của đợt hạn hán vẫn chưa nguôi thì người dân lại thêm nỗi lo khi mùa mưa kéo đến. Những cơn mưa chuyển mùa là điều kiện thuận lợi cho loại rệp sáp hại quả phát triển nhanh, cùng với đó là tình trạng ngập úng làm thối rễ cây trồng. Làm thế nào để chăm sóc hiệu quả vườn cây cũng đang là bài toán đau đầu đối với người dân.

Tim cach khoi phuc cay trong sau han khoc liet tai Tay Nguyen - Anh 2
Chăm sóc cây trồng sau hạn hán cũng rất quan trọng

Liên quan đến vấn đề này, ông Hồng cho biết, vào mùa mưa cần phải thường xuyên bón phân cho cây trồng, cắt tỉa cành tán cho đỡ rậm rạp. Bênh cạnh đó bà con thường xuyên đến thăm vườn để tìm hiểu và phát hiện bệnh nhằm có phương pháp ngăn chặn kịp thời.

Đặc biệt quan tâm đến bệnh rệp sáp gây hại vào đầu mùa mưa. Cụ thể, khi phát hiện khoảng 10% quả trên cây có rệp sáp thì nên dùng máy bơm nước cao áp xịt mạnh vào chùm quả để rửa trôi, sau đó tiến hành phun thuốc.

Trong khi đó, Bà Lê Thu Hiền – Thạc sĩ nghiêm cứu bộ môn bệnh cây – Viện bảo vệ thực vật thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam giải cho biết, khi mưa xuống, bộ rễ cây trồng sẽ bị suy yếu rất nhiều.

Chính vì vậy, vấn đề đầu tiên cần làm lúc này là khôi phục lại bộ rễ cây trồng. Muốn vậy, cách tốt nhất lúc này không nên dùng phân hóa học mà phải ủ rễ bằng phân chuồng, sau đó bơm thêm chế phẩm sinh học Trichoderma nhằm giảm thiểu bệnh chết nhanh chết chậm. Khi bón phân chuồng được 7-10 ngày thì trộn chế phẩm sinh học Trichderma sẽ mang lại hiệu quả.

Theo các chuyên gia, việc chăm sóc cây trồng khi bắt đầu vào mùa mưa rất quan trọng, người dân cần tìm hiểu kỹ trước khi quyết định sử dụng biện pháp nào cho hiệu quả. Cách tốt nhất nên tìm đến cách chuyên gia để được tư vấn, qua đó giúp cho năng suất đạt hiệu quả cao nhất.