Chuyên mục
Nông nghiệp - Chăn nuôi Nông sản Tiêu

Phòng trừ bệnh trên cây tiêu

Hiện nay, cây tiêu đang là cây trồng chính ở một số nơi. Để có những biện pháp chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hiệu quả, chuse24h xin chia sẻ bà con về phòng trừ bệnh trên cây tiêu, tham khảo một số thông tin về biện pháp kỹ thuật trình bày trong nội dung bài viết này.

SÂU HẠI CHÍNH TRÊN TIÊU

RỆP SÁP (Pseudococcus citri)

  • Xuất hiện nhiều trong mùa nắng, là loại sâu hại nguy hiểm nhất đối với cây tiêu. Rệp thường sống tập trung, gây hại ở gié bong, gié trái, ngọn non, cuống là, mặt dưới lá. Rệp sáp chích hút nhựa cây, nếu ở mật số cao, cây tiêu sinh trưởng kém, cằn cỗi, khô héo, chùm quả héo và rụng non. Chất bài tiết của rệp là môi trường cho nấm bồ hóng đen phát triển, bám đen cành lá và vỏ trái, làm giảm quang hợp và giảm giá trị sản phẩm.
  • Khi rệp phá hại lâu ngày ở vùng cổ rễ, chúng cộng sinh với loài nấm Bornetina ở trong đất, sợi nấm kết thành lớp dày tạo ra những khối u lớn có bề mặt xù xì màu trắng bao quanh các đoạn rễ, bên trong có rất nhiều rệp đủ các lứa tuổi bám chặt vào mặt rễ đã bong tróc hết vỏ để chích hút. Rễ bị hại nặng, cây tiêu rất cằn cỗi, lá vàng, ra hoa kết trái rất kém rồi héo dần và chết còn do nấm bệnh lây qua vết thương.

    Phòng trừ bệnh trên cây tiêu
    Phòng trừ bệnh trên cây tiêu

Biện pháp phòng trừ:

  • Vệ sinh vườn, tỉa cây làm choái (nọc tiêu), cây trồng xen để vườn thông thoáng. Sử dụng thuốc trừ rệp sáp chuyên dụng Maxfos 50EC liều dung 40 ml/bình 16 lít. Nếu rệp sáp tấn công lên phần cổ rễ, gốc thân, tưới hay phun thuốc trực tiếp lên thân từ 40 – 50 cm, sao cho nước thuốc thấm ướt đều phần gốc, cổ rễ (3-5l lít/nọc). Maxfos 50ECliều dùng 40 ml/bình 16 lít phun trừ rệp sáp, chích hút trên thân, ngọn non, mặt dưới lá, chum trái. Nên xử lý 2 lần cách nhau 7 – 10 ngày để diệt lứa rệp non mới nở từ trứng che dưới bụng rệp mẹ. Thường xuyên kiểm tra vườn, nếu phát hiện nên phun thuốc ngay để tránh lây lan. Các loại thuốc khác có thể sử dụng trừ rệp sáp như: Lorsban 30EC, Applaud, Oncol 20EC,…

RỆP MUỘI ĐEN ( Toxoptera aurantil)

  • Có 2 loại rệp: không cánh và có cánh. Rệp trưởng thành không cánh cơ thể trần trụi, hình quả lê dài 1,5 – 2 mm, màu đen hoặc hơi đỏ. Trong điều kiện nóng ẩm, một rệp cái đẻ trung bình 30 – 50 con và chỉ sau 7 – 10 ngày rệp non lại trở thành rệp cái và đẻ con, cho nên ổ rệp hình thành rất nhanh chóng.
  • Rệp muội sống tập trung ở các chồi non, lá non, trái non hút nhựa và làm lá non xoăn lại, cây tiêu chậm phát triển, các lá tiêu cong queo dị hình, quả bị khô héo. Trong quá trình sinh sống, rệp tiết ra chất thải là môi trường phù hợp cho nấm bồ hóng phát triển và dẫn dụ kiến. Rệp muội chích hút làm lan truyền bệnh virus từ cây tiêu bệnh sang cây tiêu khỏe.

    Phòng trừ bệnh trên cây tiêu
    Phòng trừ bệnh trên cây tiêu

Phòng trừ: có thể sử dụng Maxfos 50ECphun lá 40 ml/bình 16 lít, Permicide 50EC 15ml/bình 16 lít, Thiamax 25WDG 5 g/bình 16 lít.

TUYẾN TRÙNG

  • Loài tuyến trùng gây hại trên tiêu thường gặp nhất là Meloidogyne incognita.
  • Tuyến trùng kích thước cơ thể rất nhỏ, chỉ khoảng 0,5 mm. Đục lỗ chui vào sinh sống bên trong rễ, chích hút dịch cây và tạo thành các bướu rễ. Bộ rễ có bướu phát triển kém, đen từng đoạn và thối dần từ dưới lên.
  • Cây tiêu bị tuyến trùng hại các lá phía dưới chuyển màu vàng, dần dần tới các lá phía trên. Triệu chứng vàng lá giống như thiếu phân bón, cây tiêu sinh trưởng kém, lá bị vàng khô, xơ xác và cuối cùng cả cây bị chết khô.
  • Tuyến trùng tạo thành vết thương khiến cho rễ tiêu thường dễ bị nhiễm các nấm bệnh tấn công như Fusarium, Phytophthora, Rhizoctonia, làm cho cây chết nhanh hơn.

Phòng trừ:

  • Không lấy hom giống để trồng từ những vườn bệnh. Diệt sạch cỏ dại, giữ cho vườn tiêu thông thoáng. Tránh ngập úng, nhanh chóng tiêu nước khi mưa to.
  • Tăng cường phân chuồng và phân hữu cơ hoai mục, có bón thêm vôi bột để làm đất bớt chua. Nhổ bỏ cây bệnh nặng. Tiêu hủy, thu gom hết rễ, rắc vôi và thuốc trừ tuyến trùng
  • Dùng thuốc trừ tuyến trùng Carbosan 25EC, Oncol 20EC pha 40 – 50 ml/bình 16 lít nước, tưới vào mỗi hố 4 – 8 lít dung dịch thuốc phòng ngừa trước khi trồng.
  • Tưới thuốc thấm sâu vào xung quanh vùng rễ tiêu, cần tưới 2 lần vào đầu và cuối mùa mưa.

BỆNH HẠI CHÍNH TRÊN TIÊU

BỆNH CHẾT NHANH

  • Do nấm phytophthora capsici
  • Bệnh có thể xâm nhập và gây hại ở tất cả các bộ phận của cây từ thân, lá, hoa, trái cho đến cổ rễ và rễ. Nhưng nguy hiểm nhất và làm cho cây tiêu bị chết hàng loạt là khi bệnh xâm nhiễm vào phần cổ rễ và phần rễ bên dưới.
  • Triệu chứng là cây tiêu đang tươi tốt thì héo rũ rất nhanh, hạt tiêu bị teo tóp lại, mạch dẫn bên trong thân thâm đen, sau đó đốt than cũng biến màu thâm đen và rụng, nọc tiêu có thể chết hoàn toàn trong vòng 1 – 2 tuần. 

     

Phòng trừ:

  • Khi phát hiện các triệu chứng đầu tiên thì dây tiêu đã bị nấm bệnh xâm nhập vào bên trong từ 2 – 3 tháng trước đó. Do vậy:
  • Cần kết hợp nhiều biện pháp đồng bộ và sớm ngay từ khi thiết kế vườn, chuẩn bị cây giống, bởi vì nếu để đến lúc bệnh đã lan mới vội vã mua thuốc về xử lý thì không thể nào cứu chữa kịp.
  • Không lấy giống ở những vườn tiêu đã bị bệnh. Chọn giống tiêu có khả năng kháng bệnh tốt (giống Lada Belantung có sức chống chịu cao với bệnh)
  • Đất trồng tiêu nên chọn loại đất tơi xốp, đảm bảo độ sâu 50 – 60 cm không bị đọng nước. Thiết kế vườn, đào rãnh để vườn dễ dàng thoat nước khi có mưa.
  • Thường xuyên vệ sinh vườn tiêu, làm sạch cỏ dại, cắt bỏ bớt các lá già, các dây lươn ở gốc để gốc tiêu thông thoáng.
  • Bón nhiều phân hữu cơ ủ hoai (15 – 20 kg/gốc/năm)
  • Bón NPK kết hợp với Hợp Trí Super Humic và Micromate giúp phục hồi bộ rễ, cung cấp vi lượng để vườn cây sinh trưởng khỏe.
  • Trong khi chăm sóc, làm cỏ, bón phân cố gắng tránh gây những vết thương cho gốc tiêu, rễ tiêu để hạn chế sự xâm nhập của nấm bệnh gây hại.
  • Các cây bị nặng cần đào bỏ, nhặt hết rễ tập trung tiêu hủy, rắc vôi 1 kg/hố để diệt mầm bệnh.

Phòng bệnh: Rửa vườn, quét gốc sau thu hoạch: phun Eddy 72WP (50 g/bình 16 lít) hay Norshield 86.2 WG + Phytocide 50WP (50 g + 30 g/bình 30 lít) tưới gốc và vùng cổ rễ ( 2- 3 tuần/lần).

BỆNH CHẾT CHẬM

  • Thời gian từ khi có biểu hiện bị bệnh cho đến khi chết có thể kéo dài cả năm. Bệnh làm chết cả khóm hoặc chỉ chết 1 – 2 dây. 

     

Phòng trừ:

  • Áp dụng các biện pháp tổng hợp như bệnh chết nhanh.
  • Tưới gốc định kỳ một tháng/lần bằng Keviar 325SC (25ml/bình 16 lít) hay Norshield 86.2WG (50 g/30 lít) trong mùa mưa.

chuse24h

Chuyên mục
Cây trồng Nông nghiệp - Chăn nuôi Nông sản

Nhận diện và kiểm soát rệp hại thanh long

Cục BVTV cho biết: Tổng cục Giám sát chất lượng, kiểm tra và kiểm dịch Trung Quốc (AQSIQ) đã ban hành cảnh báo khi phát hiện loài rệp Dysmicoccus neobrevipes, Pseudococus jackbeardslryi, Diapis echinocacti và Ferrisia virgata trên thanh long và chuối nhập khẩu từ Thái Lan và Việt Nam.

Việc kiểm tra sẽ được tăng cường và nếu bị phát hiện thì các lô hàng nầy sẽ bị tiêu huỷ. (Hội nghị về xuất khẩu Thanh long – Cục BVTV- 24/7/2014).

nhận diện và kiểm soát rệp hại thanh long
nhận diện và kiểm soát rệp hại thanh long

NHẬN DIỆN CÁC LOẠI RỆP SÁP NGUY HIỂM TRÊN THANH LONG

Dysmicoccus neobrevipes

Pseudococus  jackbeardslryi

Diaspis echinocacti

Ferrisia virgata

Rệp sáp trên rễ, cành, trái Thanh long:

BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT RỆP SÁP TRÊN THANH LONG XUẤT KHẨU

  1. Tích cực trừ rệp sáp hại rễ nhất là trong mùa khô:
    • Maxfos 50EC: 30 – 40 ml/16 lít hay 400 – 500 ml/200 lít, phun ướt kỹ vùng rễ và cổ rễ khi đất còn ẩm
    • Trường hợp rệp sáp và tuyến trùng cùng gây hại: Maxfos 50EC + Carbosan 25EC (250 ml + 250 ml/200 lít), tưới 3 – 4 lít/trụ (cào lớp rơm trước khi xử lý).
    • Phục hồi và phát triển bộ rễ và cung cấp trung vi lượng: HỢP TRÍ Super Humic + Micromate (25 g + 50 g/trụ).
  2. Trừ rệp sáp, rệp vảy hại trên thân cành sau mỗi đợt thu hoạch trái hay vào mùa chuẩn bị chong đèn:
    • Tỉa bỏ và tiêu huỷ cành bị hại nặng.
    • Maxfos 50EC + Carbosan 25EC (20 ml + 20 ml/16 lít) phun ướt đều thân cành (nhất là phần sâu trong tán).
  3. Rệp sáp gây hại trong giai đoạn nụ hoa, trái non:
    • Maxfos 50EC: 25 – 30 ml/16 lít, Permecide 50EC: 15ml/16 lít hay, Thiamax 25WG: 5 g/16 lít diệt trừ bù xoè, rệp sáp, bọ trĩ gây hại trên nụ hoa, trái non và trái đang lớn.
    • Đảm bảo thời gian cách ly trước thu hoạch 15 ngày.
    • Lưu ý: nếu mật độ rệp sáp cao có thể hỗn hợp Maxfos 50EC + Thiamax 25WG và thêm 2 thìa cà phê xà phòng để tăng hiệu quả phòng trừ.
  4. Kiểm soát rệp sáp sau thu hoạch: (tại các cơ sở đóng gói)
    • Trái thanh long sau thu hoạch nên rửa qua nước sạch 2 lần, kết hợp dùng khăn mềm lau sạch trái, tai, cuống và dùng vòi xịt hơi áp lực cao để thổi sạch các loài rệp còn sót trên trái (nhất là trong họng trái).
    • Vệ sinh kỹ sàn nhà, dụng cụ, khay, giỏ, bàn sau mỗi ngày làm việc.

chuse24h

Chuyên mục
Nông nghiệp - Chăn nuôi Nông sản Tiêu

Một số biện pháp để tránh sự hủy diệt các vườn tiêu do sâu bệnh

Một số biện pháp để tránh sự hủy diệt các vườn tiêu do sâu bệnh – Hiện nay, có tới 80% diện tích hồ tiêu của Việt Nam đã xuất hiện bệnh rễ do tuyến trùng và nấm gây hại. Nếu vấn đề này không có những biện pháp để phòng trừ kịp thời thì trong vài năm nữa Việt Nam sẽ không còn giữ được vị trí hàng đầu về lượng hồ tiêu xuất khẩu trên thị trường thế giới.

Một số biện pháp để tránh sự hủy diệt các vườn tiêu do sâu bệnh
Hồ tiêu ở xã Thuận Hạnh (Đăk Song) – Đăk Nông

Các địa phương như Đồng Nai, Bình Phước, Đăk Nông, Đăk Lăk, Gia Lai, Phú Quốc trong những năm vừa qua cũng đã có không ít diện tích hồ tiêu bị sâu bệnh gây tác hại nghiêm trọng. Nhiều vườn tiêu bị tiêu hủy hoàn toàn mà nguyên nhân chính là do tác hại của sâu bệnh đã xâm nhập hủy hoại bộ rễ. Một số loại sâu bệnh hại nguy hiểm nhất cho cây tiêu gồm có tuyến trùng nốt sần (Meloidogyne); các nấm gây thối rễ (phytopthora palmivora, Fusarium spp, Pythium…); rệp sáp (Pseudococcus citri)…

Các sâu bệnh đó từng bước xâm nhập vào bộ rễ cây hồ tiêu từ ít đến nhiều, từ năm này sang năm khác, dần dần sinh sôi và phát triển với một khối lượng quần thể lớn đủ để làm hủy hoại cả bộ rễ của cây, hút các chất dinh dưỡng có ở trong các mô tế bào của bộ rễ. Do bị sâu bệnh nên cuối cùng, bộ rễ không còn khả năng hút nước, hút các chất dinh dưỡng để nuôi cây dẫn tới hậu quả là cây hồ tiêu bị vàng héo, khô chết.

 

Để hạn chế tối đa các loại sâu bệnh phá hoại, người nông dân cần phải thực hiện đồng bộ, liên hoàn các biện pháp canh tác nông học và hóa học trong cả quá trình chăm sóc cây tiêu.

Cụ thể, chọn vùng đất trồng phải là nơi dễ dàng thoát nước, không bị ngập úng trong mùa mưa để phòng tránh bệnh chết nhanh hay chết đột ngột. Tầng đất canh tác có độ dày trên 60 cm, phía dưới không có đá bàn. Chọn những giống tiêu có khả năng kháng được bệnh rễ như: Lada Belangtoeng, Vĩnh Linh…

Khi trồng mới, mọi người phải kiểm tra xem trên cây con có rệp sáp hay không. Nếu có thì phải phun phòng trừ bằng thuốc Supracid với nồng độ 0,2% (2ml thuốc trong 1 lít nước). Nếu để rệp sáp tấn công và phát triển thành bộ rễ thì chúng sẽ tạo thành các ổ sưng u lớn gọi là “tổ mang xông” thì không còn khả năng cứu chữa bằng thuốc hóa học nữa.

Nếu phát hiện có rệp ở giai đoạn cây còn nhỏ thì dùng thuốc Supracid pha 0,3% để tưới vào gốc. Trên mặt đất gần với gốc tiêu rải thuốc Basudin để diệt kiến nhằm tránh không cho kiến vận chuyển rệp lan sang cây khác trong vườn. Khi trồng mới phải có đủ phân hữu cơ có chất lượng tốt (phân trâu bò, vỏ cà phê đã được ủ chế biến…) cần có từ 0,5-1 kg phân lân nung chảy trộn với phân chuồng để giúp cho bộ rễ phát triển thuận lợi.

Khi trồng mới cần trộn 30-50 gam thuốc trừ tuyến trùng như Mocap, Vimocap… vào phân chuồng để diệt tuyến trùng bảo vệ bộ rễ còn non yếu của cây con ngay từ đầu. Sau khi trồng mới phải dùng các tàn dư thực vật như rơm, rạ, vỏ đậu đỗ cây phân xanh tủ gốc dày để giữ ẩm, tăng lượng chất hữu cơ cho đất, chống cỏ dại vùng gốc hồ tiêu, tủ gốc còn có tác dụng làm tăng lượng lân và kali dễ tiêu trong đất.

Cần trồng cây bóng mát bằng cây keo đậu Cuba (Leucaena Leucocephala) để điều hòa tiểu khí hậu trong cả thời kỳ kinh doanh (nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, gió, mưa) và điều hòa sự ra hoa đậu trái. Mật độ trồng là 6m x 6m khi cây lớn có thể tỉa bớt. Cây bóng mát còn kết hợp làm trụ sống. Trong vườn tiêu phải có cây trồng xen để che phủ, bảo vệ, cải tạo đất. Ngoài cây đậu đỗ, phân xanh còn có thể trồng cây cúc vạn thọ để lấy thân lá khi cây đã ra hoa dùng làm nguyên liệu ép xanh, tủ gốc. Trong thân lá, hoa, cây cúc vạn thọ có chứa chất có tác dụng như nematicid diệt được tuyến trùng.

Hàng năm hay cách năm phải có bón phân hữu cơ (tốt nhất là phân chuồng đã được ủ hoai) để bón cho vườn tiêu. Phân hữu cơ ngoài việc cung cấp chất dinh dưỡng, cải tạo lý hóa tính của đất, giữ ẩm nó còn có tác dụng quan trọng là ngôi nhà để cho các vi sinh vật có ích tồn tại phát triển để ngăn ngừa hoặc tiêu diệt các vi sinh vật gây hại.

Dùng các loại phân hữu cơ, hữu cơ sinh học, sinh hóa hữu cơ hoặc phân vi sinh có chứa nguồn xạ khuẩn (tricoderma) để ức chế hoặc tiêu diệt các vi sinh vật và sinh vật gây hại. Đây là biện pháp đấu tranh sinh học cần được coi trọng trong vườn tiêu.

Cần lựa chọn các loại phân bón sinh hóa hữu cơ chuyên dùng để bón cho cây hồ tiêu khi thiếu lượng phân chuồng (như phân sinh hóa hữu cơ chuyên dùng cho cây hồ tiêu khi bón lót và bón thúc có thương hiệu là Komix). Trong phân chuyên dùng này đã có phối trộn đạm, lân, kali và các nguyên tố trung lượng, vi lượng theo yêu cầu của cây hồ tiêu. Không được lạm dụng bón phân hóa học với liều lượng cao, liên tục trong nhiều năm làm thay đổi lý hóa tính theo chiều hướng xấu của đất, tạo điều kiện cho vi sinh vật gây hại phát triển tấn công vào bộ rễ hồ tiêu. Chủ động sử dụng cây choái sống (keo đậu Cuba, muồng đen, hồng nước, cà na…).

Tránh làm cỏ xáo xới vùng gốc tiêu trong mùa mưa. Khi rễ tiêu bị đứt trong mùa mưa thì lâu lành, “vết thương” tạo điều kiện rất thuận lợi cho các loại nấm bệnh xâm nhập vào để hủy hoại bộ rễ của cây hồ tiêu. Nếu trong mùa mưa vườn tiêu bị ngập úng, đây là điều kiện rất thuận lợi để cho nấm bệnh lan truyền gây bệnh chết nhanh vườn tiêu (do nấm phytopthora). Bón phân hóa học trong mùa mưa chỉ rải đều trên bề mặt vùng gốc tiêu tránh đào rãnh để không làm đứt rễ.

Bón phân hữu cơ vào đầu mùa khô được tiến hành khi đất không quá ẩm ướt để tránh tác hại của nấm bệnh xâm nhập vào vết thương. Chỉ đào rãnh ở xung quanh mép bộ tán của cây tiêu. Cần nhớ rằng, trong vùng bộ rễ cây tiêu đã có các loại nấm bệnh thường trực. Nếu khâu làm cỏ xáo xới bón phân, chăm sóc do con người vô tình hoặc thiếu hiểu biết mà tạo ra các vết thương ở bộ rễ thì đây là hiểm họa của các vườn tiêu dẫn tới con đường vườn tiêu bị hủy diệt. Nếu vườn cây bị bệnh tuyến trùng thì các nấm bệnh sẽ xâm nhập vào rễ theo con đường của tuyến trùng để cùng hủy diệt bộ rễ…

Theo: PGS.TS. Phan Quốc Sủng

Chuyên mục
Nông nghiệp - Chăn nuôi Nông sản Tiêu

Rệp sáp tên vô lại ! (Phần II)

Bấy lâu nay chúng ta đã mắc một sai lầm lớn vì không ý thức được rằng lợi ích lớn nhất của côn trùng chính là loài ăn thịt côn trùng.

>> Phần I: Rệp sáp tên vô lại !

Nhiều loài côn trùng như châu chấu sinh sản nhanh đến nỗi chúng có thể bao phủ Trái Đất chỉ trong một mùa sinh sản. Tuy nhiên lại có hằng trăm loài côn trùng khác ăn trứng của chấu chấu, một số loài thì ăn cả những con trưởng thành. Vai trò này trong sinh thái thường được cho là của chuỗi thức ăn, mạng lưới lưới thức ăn tự nhiên, gọi chung là thiên địch, có vai trò cân bằng và ổn định hệ sinh thái. Sự quan tâm với việc kiểm soát dịch hại bằng thuốc trừ sâu từ nguồn gốc hóa học có thể có tác dụng ngược lại, vì chúng ta đã không nhận ra rằng trong tự nhiên chính sinh vật đã tự kiểm soát lẫn nhau và kiểm soát các quần thể có hại. Vì thế việc kiểm soát dịch bệnh bằng thuốc hóa học có thể dẫn đến sự bùng phát một loại dịch bệnh nào đó…

Cỏ dại

Trong mắt nhiều người, cỏ dại là những thực vật mọc ở nơi mà con người không mong muốn hoặc là những thứ gây phiền toái cho con người.

Tuy nhiên, cỏ dại cũng mang lại nhiều lợi ích như: làm giảm vận tốc dòng chảy, ngăn chặn sự xói mòn giữ đất không cho nước cuốn trôi ; một số loài cỏ dại hấp thụ được các khoáng chất có độc tính, lọc nước, chống ô nhiễm nguồn nước, bảo vệ môi trường ; duy trì độ ẩm của đất ; tăng độ phì cho đất….

Theo tôi, nếu chúng ta canh tác các loại cây ngắn ngày như bắp, đâu, lúa, các loại rau củ… thì đúng là cỏ dại đã gây nhiều phiền toái. Nhưng trên những vườn cây lâu năm như tiêu, cà phê,… các loại cây ăn trái… những nhà khoa học đã khuyên nhà nông nên giữ cỏ dại một cách có kiểm soát. Vì ngoài các lợi ích nêu trên, cỏ dại còn là nơi trú ẩn lý tưởng của nhiều loài côn trùng có ích. Tôi quan sát mỗi khi rệp sáp bùng phát thành dịch, phần lớn chúng phá hoại phần trên của cây, hút các chất dinh dưỡng trên các đọt non, phần còn lại chúng trú ẩn và chích hút ở phần rễ của nhiều loài cỏ dại như cỏ chỉ, cỏ chồi hôi, cỏ gấu…

Trường hợp nếu không có cỏ dại trong vườn tiêu thì lũ rệp sáp cắn phá ở đâu, cái gì ngoài cây tiêura.

Như vậy, cỏ dại có ảnh hưởng hai mặt đến nông nghiệp và đời sống con người, vừa có hại vừa có lợi, do đó tùy trượng hợp cụ thể mà phòng trị triệt để chúng, hay lợi dụng chúng làm những việc có ích khác. Một khi đã cân bằng được sinh thái trong khu vườn của mình việc quản lý dịch bệnh phần lớn dựa vào bàn tay của các loài thiên địch hoặc chúng ta có thể can thiệp bằng cách sử dụng các sản phẩm sinh học hỗ trợ thêm để tiêu diệt sâu bệnh. Cho nên những vườn cây chưa được phủ kín bằng lạc dại tạm thời nên nuôi cỏ dại và có biện pháp tích cực khống chế nó.
Ngoài ra, việc tỉa chồi tạo tán trên cây trụ sống và tưới tiêu cũng góp phần không nhỏ vào việc quản lý dịch hại cây trồng.

Như chúng ta đã biết thời tiết quyết định phần lớn sự phát sinh và phát triển thành dịch của côn trùng, cho nên việc tỉa chồi tạo tán hợp lý để cây có bóng râm trong mùa nắng hoặc trồng xen canh  những cây như điều, bơ…vừa có thêm thu nhập vừa làm cây chắn gió, che nắng vì cây tiêu rất thích hợp với ánh nắng tán xạ .Tưới tiêu cũng vậy, khi lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt hoặc tưới bép xoay, nên lắp đặt thêm các co ống để tưới tay phòng khi những năm hạn hán bùng phát dịch bệnh. Khi tưới nước cũng nên tắm mát cho cây tiêu, việc này góp phần hạn chế sự lây lan và bùng phát dịch bệnh một cách đáng kể.

Nên tiêu diệt kiến định kỳ, cứ khoảng từ 2-3 tháng dùng cá tươi + regent làm bã diệt kiến. Xin được nhắc lại, khi nấm bornetina cộng sinh với rệp sáp đóng măng xông bao quanh rễ, bản thân tôi chưa tìm được giải pháp hữu hiệu để xử lý chúng.

Việc sử dụng các sản phẩm sinh học cũng là điều đáng nói. Các loài vi nấm nói chung rất kỵ các loại thuốc gốc hoá hoc. Rửa sạch các dụng cụ phun thuốc là điều rất quan trọng, nếu không vô tình chúng ta đã tiêu diệt chúng trước khi chúng được sử dụng một cách hữu ích.

Trước khi đặt niềm tin vào sản phẩm nào đó hãy kiểm tra tính hiệu quả của nó. Cách làm đơn giản như sau: sau khi phun thuốc vào sâu, rầy đem chúng vào nhà lấy cái rổ úp lên chúng khoảng 5-7 ngày sau lấy kính lúp mà soi nếu vi nấm phát huy tác dụng thì sâu sẽ bị thối rữa do nấm ký sinh vào chúng, với rệp sáp nếu còn sống thì chân chúng ngo ngoe cử động nếu chết thì chúng nằm im thân thể khô teo lại. Phải thay đổi cách làm thôi, không thì cả đời làm nông của chúng ta cứ phải chạy theo rầy, rệp khổ lắm.

Chúc các bạn thành công!

Chuyên mục
Nông nghiệp - Chăn nuôi Nông sản Tiêu

Rệp sáp tên vô lại ! (Phần I)

Trân trọng những đóng góp quý báu của một nông gia giàu tri thức lẫn kinh nghiệm, chuse24h xin giới thiệu những kinh nghiệm trồng và chăm sóc tiêu như một đóng góp vào kho tàng kinh nghiệm của nông dân trồng tiêu nước ta hiện nay.

Các bạn thân mến !
Sau 3 năm vật lôn với con rệp sáp, nay tôi mạo muội chia sẻ một số giải pháp là kinh nghiệm của bản thân và tổng hợp các tài liệu khoa học để phòng trừ. Rất mong nhận được những phản hồi chia sẻ, những ý kiến đóng góp tích cực, chân tình của cộng đồng chuse24h.

Đặc điểm sinh học và sinh thái

Rệp sáp là loài sinh tinh, có thể sinh sản theo kiểu đơn tính và lưỡng tính (không cần con đực). Rệp sáp đẻ trứng thành ổ, một con cái có thể đẻ khoảng 300-400 trứng, tỷ lệ nở trứng khá cao khoảng 80%. Rệp sáp đẻ trứng sớm, trứng nở sau 3-5 ngày, trưởng thành sau 25-30 ngày là bắt đầu đẻ trứng, từ khi đẻ đến lúc ngừng đẻ và chết khoảng 20-30 ngày. Vậy vòng đời của rệp sáp cũng phụ thuộc vào thời tiết, biến động trong khoảng 45-60 ngày tuổi. Chính thời tiết đã quyết định phần lớn sự phân bố, phát triển và hoạt động cũng như sự phát sinh thành dịch của rệp sáp. Nhiệt độ, đây là yếu tố ngoại cảnh rất quan trọng, rệp sáp là loài động vật máu lạnh nhiệt độ của cơ thể chúng gần bằng với nhiệt độ của môi trường chung quanh và thay đổi cùng với sự thay đổi của nhiệt độ môi trường.

Những vị khách không mời mà đến

Hắn (rệp sáp) thường xuất hiện vào mùa nắng, là loại sâu hại nguy hiểm với cây tiêu, sống cộng sinh với các loài kiến đỏ, kiến đen… Bản thân Hắn di chuyển rất khó khăn nên mọi sự đi lại của chúng đều phụ thuộc vào kiến. Kiến chăm sóc Hắn rất chu đáo và hút chất mật do hắn tiết ra. Trên cây tiêu, Hắn trú ẩn trong hệ rễ phụ bám quanh trụ choái, mặt dưới lá, gié hoa và ở trong khe nách chùm quả thành nhiều lớp, nhiều lứa tuổi nằm chồng lên nhau. Ở dưới đất, Hắn làm ổ(măng xông) dưới mặt đất chừng 5-10cm sâu xuống khoảng 40-60cm tập trung phá hoại các vùng rễ. Mật số rệp tăng dần theo thời gian. Theo những nghiên cứu khoa học mới, khi phá hoại lâu ngày ở rễ, chúng còn cộng sinh với loài nấm BORNETINA ở trong đất, sợi nấm kết thành lớp dày tạo thành những khối u lớn có bề mặt xù xì màu trắng xám bao quanh cổ rễ và các đoạn rễ mà nông dân mình thường gọi là đóng măng xông quanh rễ, bên trong có rất nhiều rệp đủ mọi lứa tuổi cắn phá. Cây tiêu cằn cỗi, lá vàng héo dần và chết do bộ rễ bị phá hủy, không còn khả năng hút nước và chất dinh dưỡng nuôi cây. Tiếc rằng tôi không có nhiều thông tin về nấm Bornetina sp. để chia sẻ với các bạn.

Biện pháp phòng trừ

Chúng ta có hai lựa chọn, sinh học hoặc hóa học. Cả hai biện pháp trên đều có thể diệt được rệp sáp ở trên cây tiêu hoặc khi rệp sáp manh nha bám vào bộ rễ tiêu. Trước khi tiêu diệt, ta phải hiểu được sinh lý và đời sống của chúng. Thuốc trừ sâu gốc hóa học có rất nhiều loại để diệt rệp sáp, có thể sử dụng đơn hoặc phối trộn với nhau. Tuy nhiên rệp sáp và kiến rất tinh quái. Trên cây, chúng làm ổ ở trong hệ rễ phụ nên khi phun, thuốc không tiếp xúc được với rệp. Dưới đất cũng vậy, do hệ rễ nằm sâu trong đất nên ta khó đưa thuốc đến bề mặt của rệp, nên cũng khó tiêu diệt được rệp như ý muốn.
Sử dụng loại thuốc nào đó để diệt rệp sáp có hiệu quả thì ít nhất cũng phải phun lại lần hai sau 7 ngày, vì lần hai là lần diệt lũ rệp con mới nở, và cũng có thể phun nhiều hơn hai lần vì kiến lại tha rệp ở nơi khác đến để tìm nguồn thức ăn cho chúng. Vì không nắm bắt được sinh lý của chúng nên nông dân mình thường chủ quan không phun lặp lại theo quy trình, thời gian sau thấy rệp bùng phát lại phun phun, xịt xịt… như thế gây nên sự lờn thuốc và ô nhiễm môi trường.
Theo điều tra của Cục y tế dự phòng, hàng năm nước ta có trên 5.000 trường hợp nhiễm độc hóa chất BVTV phải cấp cứu tại bệnh viên và có trên 300 trường hợp tử vong. Thế đấy, vậy mà chỉ cách đây vài hôm thôi khi xem bản tin trưa của đài VTV1, nói về dịch rệp sáp trên cây cà phê ở Lâm Đồng gây hại trầm trọng và khuyên nông dân sử dụng thuốc hóa học để phòng trừ, nghe mà buồn làm sao…

Phòng trừ bằng biện pháp sinh học

Tôi biết đến đâu chia sẻ đến đó, có 4 loại sản phẩm tôi đã sử dụng qua để phòng, trừ rệp sáp là Dầu khoáng, Dầu sáp, Vi nấm 3 màu, Nấm xanh nấm trắng.
-Dầu khoáng, là sản phẩm lấy từ mỏ dầu, không mùi hôi, không gây dị ứng, an toàn cho con người và môi trường. Tôi đã sử dụng lâu lắm rồi, có lẽ đã hơn 10 năm, nếu tôi nhớ không nhầm thì có ưu điểm tuyệt vời là sau khi phun trên rau màu, cây ăn trái thời gian cách ly chỉ có 2 ngày nhưng chỉ tiếc rằng hiệu quả diệt rệp sáp không cao, chỉ khoảng 30%.
-Dầu sáp, là sản phẩm sinh học làm từ dầu dừa, có ưu điểm diệt rệp sáp rất cao sau 2 lần phun. Tuy nhiên do rệp sáp ẩn nấp rất tinh quái (rệp làm hang ổ trong hệ rễ phụ bám trên trụ tiêu) nên khó đưa thuốc vào tận hang ổ của chúng. Nếu được phối trộn với vi nấm 3 màu thì vi nấm sẽ phát huy đúng vai trò của nó là lùng sục vào tận hang ổ của rệp sáp để tiêu diệt chúng. Nhưng vi nấm cũng có khuyết điểm là chỉ sử dụng khi nhiệt độ ngoài trời thấp, hay sử dụng vào mùa mưa thì hiệu quả cao hơn.
-Nấm xanh, nấm trắng cũng là sản phẩm sinh học, ký sinh gây hại côn trùng, được dùng ở hệ rễ. Hiệu quả diệt rệp sáp rất tuyệt vời, nhưng phải biết cách sử dụng vì nó là sinh vật sống như nấm Tricoderma vậy, khi đưa vào trong đất phải kèm theo nguồn thức ăn để nuôi vi nấm.
Nhưng nấm xanh, nấm trắng cũng không sao diệt được nấm Bornetia sp. là nấm cộng sinh với rệp sáp. Tôi cũng đã dùng nhiều loại thuốc hóa học nhưng cũng không sao tiêu diệt được loài nấm này, lũ rệp sáp cứ như được nằm trong xe bọc thép, chúng cứ ung dung mà cắn phá rễ tiêu. Cho nên phá vỡ được sự công sinh của nấm Bornetia sp. với rệp sáp như là một thách thức đối với nông dân trồng tiêu và sự tiến bộ của nền khoa học nông nghiệp hiện nay.
Theo tôi canh tác nông nghiệp theo hướng hữu cơ sinh học không chỉ là sử dụng các sản phẩm hữu cơ sinh học mà phải biết cân bằng sinh thái trên vườn cây của mình, biết nuôi dưỡng những loài thiên địch, quản lý nuôi dưỡng cỏ dại, tỉa cành tạo tán để điều hòa nhiệt độ trong vườn tiêu của mình…

>> Xem tiếp phần II

Chuse24h

Chuyên mục
Nông nghiệp - Chăn nuôi Nông sản Tiêu

Chia sẻ kinh nghiệm diệt rệp sáp gốc hồ tiêu

Chuse24h xin giới thiệu bài viết của anh Trịnh Văn Ba, một nông dân trồng tiêu giàu kinh nghiệm ở tại thị trấn Ea K’Nốp, huyện Ea Kar, Đăk Lăk. Bài viết nhằm chia sẻ kinh nghiệm diệt trừ rệp sáp gốc hồ tiêu bao nhiêu năm qua anh đã thực hiện rất hiệu quả để cộng đồng tham khảo.

Chia sẻ kinh nghiệm diệt rệp sáp gốc hồ tiêu
Chia sẻ kinh nghiệm diệt rệp sáp gốc hồ tiêu

Rệp sáp gôc hồ tiêu là loại sâu bọ khó trị. Căn bản nó có các đặc tính sau:

– Có bộ giáp dày bằng sáp, thuốc không thể bám dính

– Nằm ẩn dưới một lớp đất, rất khó phát hiện

– Kháng được rất nhiều loại thuốc trừ rệp sáp

Bởi vậy, rệp sáp ngày càng trở nên nguy hiểm với cây hồ tiêu.

Ở bài viết này tôi chia sẻ cùng cộng đồng và các bạn cách diệt rệp sáp gốc hồ tiêu của tôi. Cách làm rất dễ và đơn giản, bao gồm 2 công đoạn :

* Công đoạn thứ nhất (làm vào buổi sáng trong ngày): tìm và đưa rệp sáp ra khỏi môi trường sống.

Có thể bạn đang dùng bép hay tưới nhỏ giọt, nhưng tôi khuyên bạn hãy sử dụng cách tưới truyền thống hiện nhiều người vẫn đang sử dụng – đó là tưới dí để diệt rệp sáp kết hợp với tưới vườn luôn (một công đôi việc). Điều chỉnh áp lực nước hợp lí, xối trực tiếp vào gốc tiêu. Nếu có rệp sáp sẽ bị bung ra, cả rệp lẫn sáp sẽ nổi trắng. Xịt cho tới khi không còn thấy rệp sáp từ gốc bung ra nữa thì dừng, chuyển sang trụ khác. Trụ nào không có rệp thì tưới bình thường (nhớ đánh dấu những trụ có rệp để theo dõi).

Bạn yên tâm với cách làm này vì không ảnh hường gì tới sức khỏe của cây tiêu. Trong khi bạn dùng các dụng cụ để xới gốc tìm rệp sáp vừa chậm vừa mất công, vừa gây họa cho tiêu. Vì có làm cẩn thận bao nhiêu nữa vẫn không tránh khỏi việc gây đứt rễ, xước gốc.

Lưu ý : với tiêu tơ, tiêu con vài tháng tuổi cần điều chỉnh áp lực xịt vừa phải kẻo “rệp nổi tiêu cũng nổi”

* Công đoạn thứ hai (làm ngay buổi chiều): xử lý thuốc cho những trụ có rệp sáp đã được đánh dấu.

Các bạn sẽ hỏi : “tại sao không làm ngay trong buổi sáng hoặc sáng hôm sau?” . Theo tôi, khoảng thời gian này rất quan trọng. Nó có tính chất quyết định rất cao, các bạn cần lưu ý.

Rệp đã bị xối nước bật ra khỏi gốc tiêu (đó là nơi ăn chốn ở của rệp) và khi đã bung hết lớp sáp dày bên ngoài làm nó sẽ bị đói. Đói sẽ yếu, yếu tất nhiên sức đề kháng sẽ kém. Lúc này ta có thể dùng thuốc BVTV để xịt hoặc tưới :

1. Dragon 585 EC, thuốc gồm 2 hoạt chất Cypermethrin và Chlorpyriphos Ethyl

2. Amitage 200 EC, thuốc có 1 hoạt chất Carbosulfan

Pha đúng tỉ lệ hướng dẫn, xịt kỹ rộng trong và ngoài gốc, dưới tán lá gần xung quanh gốc, hoặc có thể tưới (buổi chiều độ ẩm trong đất đã hợp lí, không bị loãng thuốc) để qua đêm đến ngày mai rệp đã khỏe trở lại, khó trị.

Tuy gốc tiêu nơi rệp chích hút có thể bị các loại nấm hại xâm nhập, nhưng hầu hết các loại nấm hại ở dưới gốc đều sợ ánh sáng. Để chắc ăn nên pha thêm các loại thuốc trừ nấm phù hợp để ngừa, khoảng một tuần sau sử lí thuốc lần 2 để diệt rệp non.

Thưa cộng đồng, thưa các bạn ! Cách làm này tôi đã làm và hoàn thiện cách đây hơn 10 năm, hiệu quả gần như tuyệt đối. Còn cách phòng thì có rất nhiều cách đã có trên diễn đàn. Tôi quan sát và theo dõi ở vườn nhà thì nhiều năm nay không có rệp sáp gốc. Có phải là do tiêu đã già rệp sáp chê, hay là do hàng năm tôi xử lý 3 lần để phòng bệnh chết nhanh chết chậm mà có hiệu quả kép. Tôi không dám khẳng định !  Nhưng có lời khuyên là nên kết hợp để giảm chi phí tiền thuốc BVTV, giảm công lao động.

Có chút kinh nghiệm mở lòng cùng cộng đồng và các bạn.